هنگام جوش آوردن ماشین چکار باید کرد ؟

جوش آوردن موتور خودرو یکی از شایع ترین و جدی ترین مشکلات فنی در خودرو های سواری است که عمدتاً در فصل گرم سال هنگام رانندگی در ترافیک سنگین یا مسیر های طولانی اتفاق می افتد. این وضعیت زمانی پیش می آید که دمای موتور از حد مجاز ( معمولاً بین 90 تا 100 درجه سانتی گراد ) فراتر رفته و مایع خنک کننده (ضد یخ ) به جوش می آید.

نادیده گرفتن نشانه های اولیه مانند بالا رفتن آمپر آب یا خروج بخار از کاپوت می تواند به آسیب های پر هزینه ای نظیر سوختن واشر سر سیلندر، تاب برداشتن سر سیلندر یا حتی قفل شدن موتور منجر شود. در این مطلب علل اصلی، نشانه های هشدار دهنده و راهکار های پیشگیری و اقدام فوری را به صورت جامع بررسی می کنیم تا رانندگان بتوانند از بروز چنین مشکلی جلوگیری کنند یا در صورت وقوع، به درستی مدیریت نمایند.

علت جوش آوردن ماشین چیست ؟

جوش آوردن ماشین یعنی دمای موتور بیش از حد بالا رفته و مایع داخل سیستم خنک کننده به جوش آمده است. این اتفاق معمولاً با بالا رفتن آمپر آب، خروج بخار سفید از زیر کاپوت و گاهی بوی سوختگی همراه است. موتور خودور هنگام کار کردن گرمای زیادی تولید می کند و سیستم خنک کننده (رادیاتور، مایع ضد یخ، ترموستات، و پمپ آب) مسئول کنترل این گرما است. اگر مشکلی در هر بخشی از این سیستم پیش بیاید، موتور داغ می شود و جوش می آورد.

رایج ترین دلایل به شرح زیر است:

• کمبود مایع خنک کنند: (ضد یخ یا آب رادیاتور) وقتی سطح مایع پایین باشد، گرما به خوبی خارج نمی شود.
• نشتی در سیستم: شیلنگ ها، رادیاتور یا واشر دچار ترک یا سوراخ می شوند و مایع به مرور کم می شود.
• خرابی ترموستات: این قطعه مسیر گردش را تنظیم می کند و اگر گیر کند و باز نشود، مایع به رادیاتور نمی رسد.
• مشکل در واتر پمپ (پمپ آب): اگر پمپ کار نکند، مایع در موتور گردش نمی کند و گرما در موتور می ماند.
• گرفتگی رادیاتور یا مسیر ها: رسوب، کثیفی یا جرم مانع عبور مایع می شود.
• خرابی فن رادیاتور: به ویژه در ترافیک یا سرعت پایین، فن برای خنک کردن مایع ضروری است و اگر خراب باشد مشکل ایجاد می کند.

حتی در هوای سرد و زمستان هم جوش آوردن ممکن است رخ دهد. یکی از دلایل جوش آوردن ماشین در هوای سرد کمبود مایع خنک کننده است زیرا نشتی ها در سرما بیشتر نمایان می شود یا رانندگان به دلیل هوای خنک، کمتر سطح مایع را چک می کنند. همچنین اگر ترموستات معیوب باشد و در سرما باز نشود، مایع اصلا گردش نمی کند و موتور سریع تر داغ می شود. گاهی هم استفاده از آب خالی به جای ضد یخ مناسب یخ زدن بخشی از مایع و بسته شدن مسیر ها می گردد که نتیجه اش گرم شدن بیش از حد موتور در هوای سرد می شود.

جوش آوردن موتور می تواند به واشر سر سیلندر یا حتی کل موتور آسیب جدی وارد کند و هزینه تعمیر بالایی داشته باشد. برای پیشگیری، هر ماه سطح مایع خنک کننده را بررسی کنید، حتماً از ضد یخ استاندارد ( مخلوط 50-50 با آب مقطر) استفاده کنید و سرویس دوره ای سیستم خنک کننده را جدی بگیرید. اگر آمپر بالا رفت، ماشین را متوقف کنید، بخاری را روی حداکثر روشن بگذارید تا گرما خارج شود و پس از پایین آمدن دما به مکانیک مراجعه کنید.

تأثیر ضد یخ در جلوگیری از جوش آوردن ماشین 

ضد یخ یکی از مهم ترین اجزای سیستم خنک کننده موتور است. این مایع معمولاً ترکیبی از آب مقطر و مواد شیمیایی پایه الکل به همراه افزودنی های ضد خوردگی است. نقش اصلی آن فقط جلوگیری از یخ زدن در زمستان نیست بلکه به طور مستقیم در پیشگیری از جوش آوردن ماشین هم تأثیر گذار است.

آب معمولی در فشار اتمسفری حدود صد درجه سانتی گراد به جوش می آید، اما وقتی ضد یخ به نسبت مناسب (50 درصد آب -50 درصد ضد یخ) مخلوط شود، نقطه جوش ماییع خنک کننده افزایش پیدا میکند و به 107 تا 125 درجه سانتی گراد می رسد. این یعنی موتور می تواند در دمای بالا تر بدون اینکه مایع به جوش بیاید کار کند و گرمای اضافی بهتر مدیریت شود. علاوه بر این ضد یخ از تشکیل رسوب، خوردگی و زنگ زدگی در رادیاتور، شیلنگ ها و قطعات فلزی جلوگیری می کند، این مشکلات اگر ایجاد شوند، گردش مایع را مختل کرده و باعث داغ شدن بیش از حد موتور می شوند.

جوش آوردن ماشین در ترافیک یکی از موقعیت های رایج است که نقش ضد یخ بیشتر نمایان می شود. در ترافیک های سنگین، سرعت خودرو کم است و جریان هوای طبیعی از روی رادیاتور کاهش میابدو در این شرایط، فن رادیاتور باید بیشتر کار کند تا مایع خنک شود، اما اگر سطح مایع کم باشد یا ضد یخ مناسب استفاده نشده باشد، نقطه جوش پایین میماند و موتور سریع تر داغ می شود. ضد یخ با افزایش نقطه جوش و بهبود انتقال حرارت کمک می کند حتی در توقف های طولانی و گرمای تابستان، آمپر آب کمتر به محدوده قرمز برسد و احتمال جوش آوردن کاهش یابد.

البته ضد یخ به تنهایی همه مشکلات را حل نمیکند و اگر ترموستات، واتر پمپ یا فن خراب باشند یا رادیاتور گرفته باشد، حتی ممکن است با ضد یخ هم مشکل پیش بیاید اما استفاده منظم از ضد یخ استاندارد و چک کردن سطح آن یکی از ساده ترین و موئثر ترین راه برای جلوگیری از جوش آوردن است.

علائم جوش آوردن ماشین چیست ؟

جوش آوردن ماشین یکی مشکلات شایع است که اگر زود تشخیص داده نشود، می تواند به موتور آسیب جدی بزند و هزینه تعمیر بالایی داشته باشد. علائم آن معمولاً واضح هستند و با کمی دقت راننده قابل شناسایی اند.

• بالا رفتن آمپر دمای موتور: عقربه آمپر آب از محدوده معمولی(وسط) عبور می کند و به سمت قرمز می رود یا وارد ناحیه قرمز می شود. این اولین و جدی ترین علامت است.
• خروج بخار سفید غلیظ از زیر کاپوت: بخار شبیه به دود کتری در حال خروج از دریچه خوای کابین می آید و نشان دهنده تبخیر مایع خنک کننده است.
• کاهش ناگهانی قدرت موتور: شتاب کمتر می شود، ماشین سنگین حرکت می کند و گاهی لرزش یا صدای تیک تیک غیر عادی از موتور شنیده می شود.
• گرمای بیش از حد کابین: حتی بدون روشن بودن بخاری، داخل ماشین گرم تر از حالت عادی احساس می شود.
• صدای جوشیدن یا فشار غیر عادی: گاهی شبیه جوشیدن مایع یا فشار زیاد از موتور می آید.

جوش آوردن ماشین در حالت درجا یکی از مواردی است که علائم خیلی سریع و شدید ظاهر می شوند. وقتی خودرو درجا کار میکند، جریان هوای طبیعی از روی رادیاتور تقریباً وجود ندارد و فقط فن رادیاتور باید مایع را خنک کند. اگر فن ضعیف باشد، سطح ضد یخ کم شده باشد یا سیستم خنک کننده مشکلی داشته باشد، دما به سرعت افزایش میایبد. در این حالت آمپر ناگهان پرش می کند، بخار سفید زودتر دیده می شود و بوی سوختگی قوی تر می شود، چون موتور بدون کمک باد طبیعی، گرمای بیشتری در خود نگه میدارد.

راه حل جوش آوردن ماشین چیست ؟

هنگامی که ماشین جوش آورده است راهکار هایی وجود دارد که راننده باید آنها را بلد باشد یا حداقل راجب آنها بداند. اقدامات فوری و درست در لحظه جوش آوردن:

1- آرام توقف کنید و موتور را خاموش نکنید.

در اولین نقطه امن کنار جاده توقف کنید. موتور را فوراً خاموش نکنید چون شوک حرارتی ناگهانی می تواند باعث ترک خوردن قطعات فلزی و یا شکستن آنها شود. بگذارید موتور با گردش مایع به مرور کمی خنک شود

2- کولر را خاموش کنید و بخاری را روشن کنید.

جوش آوردن ماشین موقع کولر گرفتن یکی از موقعیت های رایج است، چون کمپرسور کولر بار اضافی روی موتور می گذارد و فن رادیاتور باید بیشتر کار کند. خاموش کردن کولر فشار را کم میکند. سپس بخاری را روی حداکثر گرما رو باد قوی تنظیم کنید، این گرمای موتور را از طریق رادیاتور بخاری به داخل کابین می کشد و کمک می کند دما سریع تر پایین بیاید

3- صبر کنید تا آمپر پایین بیاید .

معمولاً 10 تا 20 دقیقه طول می کشد تا دما کاهش یابد. در این مدت شیشه ها را پایین بکشید تا هوا جریان داشته باشد. اگر تر ترافیک بودید گاهی دور موتور را کمی بالا ببرید (حدود 2000-3000 دور) تا پمپ آب و فن فعال تر شود.

4- موتور که خنک شد چک کنید.

پس از پایین آمدن آمپر، موتور را خاموش کنید. کاپوت را با احتیاط باز کنید. سطح مایع خنک کننده را در مخزن شفاف ببینید. اگر کم بود، یعد از سرد شدن کامل موتور، درب رادیاتور را با احتیاط باز کنید و مایع را دوباره اضافه کنید. هرگز آب سرد روی موتور داغ نریزید.

5- به مکانیک مراجعه کنید.

حتی اگر مشکل موقتی حل شده حتماً به تعمیرگاه بروید. ممکن است نشتی، خرابی ترموستات، فن یا واتر پمپ وجود داشته باشد که اگر نادیده بگیرید، دوباره تکرار می شود

نکاتی پیشگیری برای جلوگیری از تکرار

• هر ماه سطح ضد یخ مایع خنک کننده را چک کنید
• از ضد یخ استاندارد استفاده کنید و هر 2-3 سال تعویض کنید
• رادیاتور و فن را تمیز نگه دارید
• در تابستان و ترافیک سنگین، آمپر را بیشتر زیر نظر داشته باشید

بعد جوش آوردن ماشین دقیقا چکار کنیم؟

ماشین جوش آورده، بخار بیرون زده، آمپر در بالا ترین حد ممکن است و شما وسط جاده اید. لحظه حساسه و یک اشتباه کوچک می تواند هم موتور و هم شما را در معرض خطر قرار دهد. اینجا گام به گام و با تمرکز روی چیز هایی که کمتر کسی رعایت می کند توضیح می دهیم تا بدانید چگونه موتور را نجات دهید.

اولین اولویت این است که کامل توقف کنید و بدون خاموش کردن ناگهانی در جایی ایمن و مطمئن نگه دارید و خودرو را روشن بگذارید  زیرا خاموش کردن فوری باعث خرابی شدید قطعات فلزی می شوند چون قطعات را از گرما ناگهان به سرما فرو می برد و باعث ایجاد ترک های ریز در بلوک موتور و یا سر سیلندر ایجاد میکند که بعدا باعث نشتی روغن و آب می شود .

از بخاری به عنوان ناجی استفاده کنید و با خاموش کردن کولر(اگر روشن است) لطف بزرگی به موتور ماشین بکنید زیرا روشن بودن کولر بار اضافی روی موتور می گذارد بخاری را در آخرین حالت بگذارید. این کار مانند رادیاتور دوم عمل می کند زیرا گرمای اضافی موتور را به داخل کابین می کشد و از سیستم خارج می کند ترجیحاً شیشه هار باز بگذارید تا از گرمای اضافی در امان بمانید .

صبر کنید آمپر کم کم پایین بیاید، اگر درجا ایستاده اید هر چند دقیقه یک بار دور موتور را بالا ببرید، این کار گردش مایع را سریع تر میکند و فن را روشن نگه می دارد بدون اینکه فشار زیادی بیاورد

وقتی موتور سرد شد فقط از روی مخزن پلاستیکی شفاف (رزرواو) سطح مایع را نگاه کنید اگر پایین بود نشتی واضحی زیر ماشین ندیدید، موتور کاملا سرد شده باشد، درب رادیاتور را با دساکش یا پارچه باز کنید و مایع مناسب را اضافه کنید. اگر نشتی دیدید یا بوس سوختگی شدید بود، چیزی اضافه نکنید.

حتی اگر آمپر پایین آمد و مایع را پر کردید رانندگی طولانی نکنید . زیرا باعث جوش آوردن دوباره خودرو می شود و جوش آوردن تکراری باعث خرابی قطعات دیگر نیز مثل شیلنگ ها ترموستات، فن و واشر می شود بهتر است با یدک کش ماشین را جابجا کنید یا حداقل کوتاه ترین مسیر را طی کنید تا به مکانیک برسید.